Carnism, niewidzialna ideologia. Norma kulturowa traktowania zwierząt pozaludzkich na podstawie prac Melanie Joy

Dariusz Gzyra

Carnism, niewidzialna ideologia. Norma kulturowa traktowania zwierząt pozaludzkich na podstawie prac Melanie Joy

Abstrakt na konferencję „Normatywność w kulturze reguły – argumentacje – praktyki”
Warszawa, IFiS PAN 7-8 listopada 2014 r.

Co roku w Polsce zabija się dla potrzeb człowieka kilkaset milionów zwierząt lądowych. Są to wysokorozwinięte, zdolne do odczuwania kręgowce. Skategoryzowane jako tzw. zwierzęta gospodarskie, nie mogą liczyć na taki status w kulturze i ochronę prawną, jaką mają podobne do nich zwierzęta przyporządkowane do kategorii tzw. zwierząt towarzyszących (domowych). Większość zwierząt pierwszej wspomnianej grupy uwikłana jest w proces hodowli przemysłowej, co oznacza nie tylko śmierć, ale i życie pełne cierpienia. Efekty ich krzywdy są wszechobecne, większość społeczeństwa korzysta z produktów powstałych ich kosztem. Jednak pomimo skali tego zjawiska, ich krzywda pozostaje w cieniu. Nieuświadomiona pozostaje także możliwość wyboru lepszego, nieroszczeniowego modelu relacji człowieka z resztą zwierząt.

Melanie Joy jest profesorem psychologii i socjologii na Uniwersytecie Massachusetts w Boston oraz autorką m.in. książki Why We Love Dogs, Eat Pigs, and Wear Cows, w której wprowadziła pojęcie karnizmu (carnism). To tyleż powszechny, co niewidzialny system przekonań, w ramach którego krzywdzące wykorzystywanie i zjadanie niektórych zwierząt uważane jest za etyczne i odpowiednie. Joy analizuje obecną normę społeczną traktowania zwierząt pozaludzkich w społeczeństwach zachodnich. Opisuje nieświadomość i niespójność traktowania zwierząt, wybiórczą empatię i zestaw licznych racjonalizacji własnego udziału w krzywdzie. Analizuje proces tworzenia normy społecznej i umacniania wiodącej ideologii relacji człowieka z resztą zwierząt, wspólnoty przekonań i praktyk. Wskazuje na skomplikowaną strukturę mechanizmów obronnych, mocno zakorzenionych i niewidzialnych, funkcjonujących tak na poziomie społecznym, jak i psychologicznym, dzięki którym dokonuje się transformacja empatii w apatię. Podsumowuje to, co sprawia, że rzeczywistość (w tym podział na zwierzęta do szanowania i do krzywdzącego wykorzystywania) kwituje się stwierdzeniem: „tak to już jest”.

W moim referacie prześledzę myśl Melanie Joy, zdefiniuję pojęcie karnizmu, porównam go do wcześniejszego pojęcia szowinizmu gatunkowego (speciesism) wprowadzonego przez brytyjskiego psychologa Richarda Rydera i prac innych autorów zajmujących się niespójnością postaw wobec zwierząt, tworzącą społeczną normę (James Serpell, Hal Herzog).

Więcej moich tekstów i informacji o konferencjach/wykładach itd.: http://gzyra.net/omnie/teksty

Why We Love Dogs Eat Pigs and Wear Cows

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *